قلعه رستم در ۶۰ کیلومترى جنوب غربى شهر زابل قرار دارد و در حال حاضر در اثر عوامل جوى به ویرانه‌اى تبدیل شده است. و چهار برج و دروازهٔ ورودى آن قابل مشاهده است البته اسکلت‌بندى بسیارى از بناهاى آن از جمله طاق‌ها و آب‌انبار پابرجاست و احتمال داده مى‌شود چهارصد تا پانصد سال پیش متروک گردیده است. علاوه بر عامل مذکور تغییر مسیر رودخانه هیرمند نیز سبب خرابى آن شده است در این قلعه تا کنون کاوش باستان‌شناسى علمى صورت نپذیرفته اما تکه‌هاى سفال‌هاى لعابدار و بدون لعاب ریخته شده حکایت از تاریخ طولانى دارد. در حال حاضر نماى خشت و گلى آن و عظمت آن در بیابان منظره‌اى زیبا به‌وجود آورده است که چشم هر بیننده‌اى را به خود جلب مى‌کند.


قلعه رستم بزرگترین و با عظمت‏ ترین قلعه دوران اسلامى سیستان به حساب می آید كه عظمت آن منطقه به آن جنبه افسانه‏اى تاریخى داده و به نام بزرگترین و نام آورترین شخصیت سیستان یعنى رستم نامگذارى شده است عناصر اصلى معمارى قلعه، عبارت است از: سردر ورودى كه در جبهه شرقى قرار دارد برجهاى نگهبانى و تدافعى متعلق به حصار قلعه، خندق، یخدان و از همه مهمتر قسمت شاه‏نشین آن می باشد. همچنین سایر تاسیسات مسكونى داخل قلعه كه تا حدودى تخریب شده است.


هیبت و صلابت دروازه ورودى و 15 برج تدافعى اطراف قلعه با شكوه تمام در برابر ناملایمات طبیعت همچنان می ‏درخشد. تیركشهاى داخل دیوار و برجها و كنگره‏هاى حصار، وضعیت دفاعى قلعه را به خوبى نمایان می‏سازد.


عناصر ویژه ساختمان شاه‏نشین قلعه رستم:

عناصر اصلى آن شامل حیاط مركزى، ایوانهاى شمالى و جنوبى، مجموعه‏اى از اطاقهاى مختلف در اطراف حیاط مركزى، ساختمان حاكم‏نشین كه متصل به مجموعه فوق و ساختمان امنیتى كه در سه طبقه ساخته شده‏اند. در بعضى از اطاقها با قراردادن خشتها در كنار یكدیگر پنجره‏هاى زیباى مشبك مانندى را به وجود آورده ‏اند كه یكى از ویژگیهاى معمارى منطقه می‏باشد.


حصار یا باروى قلعه با استفاده از وضعیت طبیعى قلعه از شرق به غرب با نقشه چند ضلعى نامنظم ساخته شده است و با توجّه به پلان موجود، قلعه بر اساس نقشه از پیش تعیین شده احداث گردیده، به طورى كه ضلع شمالى قلعه بادشكن بسیار مناسبى در مقابل شدت بادهاى 120 روزه سیستان می‏باشد.

یخدان: در بخش شرقى قلعه و روبروى شاه نشین قرار دارد كه شامل یك فضاى مدور نسبتا وسیعى به ارتفاع 5 متر از سطح زمین می‏باشد.

اصطبل: با فاصله كمى از ارگ شاه‏نشین قرار گرفته و در پشت آن ساختمان طویلى قرار دارد كه در بدنه اضلاع آن آخورهایى به ردیف دیده می ‏شود.

خندق: در حال حاضر خندقى به عرض 5/7 متركه در بعضى جاها اندازه آن تغییر می كند قلعه را در برگرفته به طورى كه به دلیل انباشته شدن خاك، عمق خندق چندان زیاد نمی‏باشد.


مصالح ساختمانى قلعه: شرایط اقلیمى و وضعیت آب و هوایى و موقعیت استراتژیكى منطقه معماران و سازندگان را برآن داشته كه دژى مستحكم به منظور بهره‏ برداریهاى نظامى ـ مسكونى ایجاد نمایند. مناسب‏ترین مصالح ساختمانى آن خشت خام می‏باشد و در بعضى موارد آثار گچ نیز در اطاقها دیده می ‏شود.

باستان شناسان تعدادی سکه نقره مربوط به پوراندخت پادشاه ساسانی در این منطقه کشف کرده‌اند. قلعه به علت دور بودن از جاده اصلی مورد توجه مردم منطقه و مسافران و گردشگران به علت نداشتن آگاهی لازم قرار نمی‌گیرد این قلعه به علت نبود منابع انسانی و مالی رو به تخریب است و حفاری‌های غیرمجاز در این قلعه باعث سرعت بخشیدن تخریب این بنای عظیم تاریخی شده است.


چرای شتران در کنار قلعه رستم






طبقه بندی: آثار باستانی و گردشگری سیستان،

تاریخ : چهارشنبه 5 شهریور 1393 | 10:20 ق.ظ | نویسنده : Moheb Ali | نظرات
.: Weblog Themes By Moheb Ali Rahat Dahmardeh :.