سیستان سرزمین افسانه های تاریخ کهن ایران، سرزمین وسیع و حاصلخیزی است که در جنوب شرقی ایران واقع شده است. از روزی که مردم ایران و از جمله سیستان، اسلام را پذیرفتند و مرید خاندان رسالت و ولایت شدند، اکثر نقاط این سرزمین پر از قدمگاه ها و زیارتگاه های این بزرگواران شده است.
تاریخ سیستان پر است از وقایع تلخ همچون بیماری ها، سیل و خشکسالی که گاهی جمعیت آن را تا یک سوم کاهش می داد. آنگاه مردم به اولیا و اوصیا متوصل می شدند، آنان را به درگاه خداوند واسطه قرار می دادند. از روزگاران گذشته در سیستان رسم شده بود هر کسی در گوشه و کنار خواب یکی از اولیا را می دید، همان جا را نشان می کرد و به عنوان آن حضرت بنا می ساخت و به زیارتگاه مبدل می شد، در کنار این مکان ها چند درخت گز نیز می کاشتند که دیر یا زود درخت تنومندی می شد و چه بسیار پارچه های رنگارنگ که به نیت نذر و تبرک بر شاخه های آنها بسته می شد. بعضی نیز از کوه خواجه سنگ های نسبتا بزرگ را به زیارتگاه می آوردند و گاو گوسفند و… به عنوان قربانی بر این سنگ ها ذبح می شد. اما در گوشه ای از این سرزمین زیارتگاهی واقع شده است که شاید اگر آن را از متفاوت ترین زیارتگاه های سیستان نام گذاریم چندان بیراه نرفته ایم.


زیارتگاهی که ورود آقایان به آنجا ممنوع است و مزار "بی بی دوست" نام دارد. این زیارتگاه در ده کیلومتری شمال شرق زابل و در مسیر و نقطه اتصال جاده زابل به شهرهیرمند و کانال آبی که از رودخانه هیرمند واقع در شهرستان زهک منشعب می شود و از روستای کود وقلعه زاهدان کهنه می گذرد، قرار گرفته‌است و  بنا به عقیده عده ای متعلق به عصر اشکانیان است. گفته شده این مزار متعلق به خواهر سید اقبال است که مزارش در سیستان قدیم و افغانستان فعلی واقع شده است و به گفته مولف رساله چهل مجلس، سید اقبال از شاگردان شیخ احمد جامی شاعر معروف ایرانی است. عده ای او را از نوادگان دختر امام حسین می دانند و عامه مردم نیز چنین اعتقاد دارند.


مردم بومی سیستان داستان سیده ˈبی بی دوستˈ را این گونه روایت می کنند:
در روزگاران گذشته سیده ای با برادر خود سرگرم شبانی بوده که مردی قصد آزار او را می کند، دختر می گریزد تا به جایگاه کنونی زیارتگاه می رسد و از فرط خستگی از رفتن باز می ماند و در این هنگام دعا می کند که ای زمین مرا دریاب و زمین نیز به خاطر پاکی و صداقت او دهان می گشاید و او درون خاک ناپدید می شود، در حالی که گوشه ای از چادر او بیرون می ماند. از آن زمان به بعد جایگاه فرو رفتن او در زمین به زیارتگاه تبدیل می شود و پاکی و نجابت آن دختر سیده زبانزد همگان می شود. آرامگاه برادر بی بی دوست نیز در فاصله ی حدود ۲۰متری آرامگاه بی بی قرار دارد.



هم اکنون روی مقبره با پارچه سبز رنگ پوشیده شده و عده ای نیز به قصد نذر و تبرک آن را می برند و در صورت اجابت درخواستشان به جای آن شال سبزرنگ دیگری پهن می کنند.



یک درخت کهنسال گز در کنار مقبره چنان ریشه دارد که گویی مقبره را در بر گرفته است و مردم برای این درخت نیز احترام بسیاری قائل هستند و کسی اجازه ندارد به این درخت آسیب برساند و یا شاخه ای از آنرا جدا کند و معتقدند اگر فردی چنین کاری انجام دهد، حتما به او ضرر و زیان خواهد رسید و سزای بی احترامی خود را خواهد دید. بنا به اعتقادات موجود، مردان حق ورود به محوطه مقبره را ندارند و این در حالی است که مردان نیز به این زیارتگاه اعتقاد زیادی دارند و حاجت های خود را از سوی زنان به "بی بی دوست" می رسانند. عروس و دامادهای منطقه نیز به رسم موجود، روز سوم پس از ازدواج، برای دعا و درخواست خوشبختی در زندگی به زیارت این مکان می روند و چنانچه نذری به گردن داشته باشند ادا می کنند و برای تداوم خوشبختی در زندگی در نزدیکی مقبره شمع روشن می کنند که تقریبا همیشه شمع های بسیاری در بی بی دوست در حال سوختن است.



آرامگاه بی بی دوست در بین مردم سیستان و بلوچستان و استان خراسان جنوبی و نیز عده ای از مردم افغانستان، دارای اهمیت خاصی است و معتقدان زیادی دارد.


فرهنگ اطعام درزیارتگاه بی بی دوست

 تصویر ذیل نمایی قدیمی از بقعه وزیارتگاه معروف به بی بی دوست درشهرستان زابل است، مکان جغرافیایی این بقعه در مسیر جاده بنجار و در15 کیلومتری شرق زابل بعد از سه راهی روستای ارباب از توابع بخش مرکزی زابل(بنجار) واقع میباشد.

درتصویر ودقیقا درمقابل درب ورودی قدیمی بقعه تعدادی تنور محلی برای پخت نان توسط مردم ساخته شده که نشان دهنده فرهنگ و نوع نذورات مردم میباشد.

ازآنجائیکه حضور زوار دراین محل و در تمامی فصول چشم گیر است و زائرین عمدتا در روزها و شبهای چهارشنبه و جمعه برای ادای نذورات شان دراین مکان حاضر میشوند لذا تعدادی ازهمین زوار نذر شان پختن نان محلی برای سایر زائرین است، که تصویر دقیقا گویای این فرهنگ اطعام است.

ذبح گوسفند، گاو، شتر و حتی مرغ در راه خدا و بعنوان نذر در این زیارتگاه مرسوم است و صاحب نذر تمام گوشت حاصل از نذر را بین زائرین و مجاورین تقسیم و معمولا خود سهمی از این نذر ندارد، حتی گروهی از زائرین گوشت نذری را در همان محل طبخ و زائران دیگر را اطعام می نمایند.

قابل گفتن اینکه مکان تنورهائیكه توسط زوار درآنها نان پخت میشود درحال حاضر بدلیل گسترش فضای بقعه از این محل جمع آوری و در سمت جنوب زیارتگاه و در مجاورت قبرستان قدیمی جاسازی شده است.



و اما « بی بی دوست» امروزی :






















طبقه بندی: آثار باستانی و گردشگری سیستان،

تاریخ : سه شنبه 4 شهریور 1393 | 08:20 ق.ظ | نویسنده : Moheb Ali | نظرات
.: Weblog Themes By Moheb Ali Rahat Dahmardeh :.